Na zaproszenie Pani Sołtys Moniki Bednarczyk i Rady Sołeckiej Lednogóry, 27 sierpnia o godzinie 11:00, wspólnie z prowadzącym spacer Kamilem Włodarczykiem, gośćmi oraz mieszkańcami miejscowości, zagłębiliśmy się w historie, jakie skrywa w sobie Lednogóra. Położona nad jeziorem Lednickim, kojarzy się głównie z początkami polskiej państwowości, kolebką pierwszych Piastów. Jednak sama miejscowość jest dużo młodsza – pierwsze wzmianki o niej pochodzą z około XVI wieku.
Spotkanie rozpoczęliśmy w lednogórskim parku, przy budynku dawnej pastorówki, a wcześniej dworu wybudowanego przez Moraczewskich. Na początku swojego istnienia budynek ten pełnił funkcję siedziby rodzin zarządzających dobrami lednogórskimi, m.in. Imielnem, dawnym Wojnowem czy też Nową Wsią Lednogórską. Później, na fundamentach tej siedziby zbudowano budynek dla pastora parafii ewangelickiej w Lednogórze. Warto wspomnieć, że na początku XX wieku duszpasterzem miejscowych ewangelików był Franz Nielander, który mieszkał z żoną Gertrudą i trojgiem dzieci we wcześniej wspomnianej pastorówce.
Kolejnym punktem spaceru był kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia postawiona w stanie surowym w 1899 roku, a wykończona i poświęcona w 1900 roku, pierwotnie była miejscem modlitwy okolicznych ewangelików. Budowa została zlecona przez Królewską Komisję Osiedleńczą dla Prus Zachodnich. Nadzorcą budowlanym z ramienia tejże komisji był niejaki Pabst. Koszt budowy i wyposażenia wyniósł 38 200 marek niemieckich, co w owym czasie pozwalało na zakup dużej posiadłości ziemskiej. Po zakończeniu drugiej wojny światowej budynek przekazano kościołowi katolickiemu. Dziś jest kościołem filialnym parafii św. Marcina w Dziekanowicach. Bryła budynku nie została zmieniona od czasu jego powstania poza elementem wieńczącym wieżę. Dawniej znajdowała się tam iglica wykonana z blachy miedzianej, dzięki której przejezdni mogli dostrzec świątynię z daleka. Dzięki uprzejmości pana kościelnego uczestnicy spaceru mieli możliwość zobaczyć wnętrze kościoła. Do dziś zachowały się tam m.in. oryginalne, ośmiogłosowe organy pneumatyczne firmy Polzin z 1905 roku oraz umieszczone na kościelnej wieży dzwony z 1902 roku. Oryginalna jest także ceglana podłoga. Ciekawym elementem są również trzy obrazy, obecnie znajdujące się na ścianach świątyni, a dawniej tworzące ołtarz w formie tryptyku.
Spacerując pomiędzy nową zabudową miejscowości, dotarliśmy na miejsce dawnego cmentarza ewangelickiego. Założony został prawdopodobnie w połowie XIX wieku, w miarę zwiększania się liczby ludności niemieckiej w Lednogórze. Obecnie formą upamiętnienia pochówków w tym miejscu jest metalowy krzyż i granitowa płyta, na której umieszczono informację o przeniesieniu w 2008 roku w to miejsce szczątków osób pochowanych na dawnym cmentarzu ewangelickim w leżącym nieopodal Łubowie. Ponadto, jesienią 2023 roku, dzięki staraniom dr. Karola Górskiego, członkowie Pracowni Badań Historycznych i Archeologicznych „POMOST”, dokonali odkrycia i ekshumacji zbiorowej mogiły dziewiętnastu żołnierzy niemieckich poległych w okolicach Lednogóry w styczniu 1945 roku. Ten nieużytkowany obecnie cmentarz stał się siedliskiem wielu organizmów, na które w codziennym pędzie nie zwracamy uwagi. I tak, dzięki koleżance Barbarze Kudławiec, uczestnicy spaceru mogli posłuchać o powstawaniu na opuszczonych cmentarzach siedlisk sprzyjających różnym organizmom żywym, w tym także rzadkim, a nawet chronionym prawnie grzybom. W dniu wycieczki udało się dostrzec na cmentarzu owocniki pochwiaka Volvariella sp. oraz gwiazdosza prążkowanego Geastrum striatum, a po drodze, jeszcze w parku otaczającym kościół, czernidłaka kołpakowatego Coprinus comatus.
Następnie mieliśmy okazję zobaczyć budynek dawnego młyna spalinowego z początków XX wieku, prawdopodobnie z 1902 roku. Znajduje się on naprzeciwko Szkoły Podstawowej im. Mieszka Pierwszego. Obecnie obiekt nie jest dostępny dla osób postronnych. Dzięki opowieściom mieszkańców Lednogóry uczestnicy spaceru poznali historie zmian właścicieli od momentu powstania młyna aż do jego upaństwowienia w latach 50. XX wieku. Były to rodziny Szywałów, Wendlów i Łabuzów. Tuż przed wojną, jako właściciela, dokumenty wymieniają Leona Kaczmierzaka, natomiast co najmniej od 1941 roku do końca wojny zarządzał nim Willy Fiebig. Po wojnie młyn upaństwowiono. Pod koniec lat 50., kiedy do Lednogóry zawitała energia elektryczna, zmieniono rodzaj napędu. Po upadku komunizmu budynek przeszedł w ręce prywatne.
Częstą zmianę właścicieli może tłumaczyć opowieść jednej z mieszkanek Lednogóry o śmiertelnej ofierze zatrucia spalinami, którą był brat pierwszej posiadaczki młyna. Być może jego duch nadal pozostaje w murach budynku…
Ostatnim punktem spaceru był budynek dawnej mleczarni, prawdopodobnie z początków XX wieku. Obiekt ten należał do niemieckiej spółki mleczarskiej, a jego zarządcą w latach 20. i 30. był Karol Henke. Mleczarnia posiadała napęd parowy, zdolność przerobowa wynosiła do 12 000 litrów mleka na dobę. W dwudziestoleciu międzywojennym konkurowała z mleczarnią w Łubowie, której filia mieściła się w budynku dzisiejszego sklepu w Rybitwach. Być może właśnie dlatego, w lutym 1936 roku, na polecenie gnieźnieńskiej komisji sanitarnej, działalność mleczarni niemieckiej została zawieszona. Po zakończeniu wojny obiekt przejęła Okręgowa Mleczarnia Spółdzielcza Gniezno-Łubowo. W latach 90. budynek przeszedł w ręce prywatne.
Przemierzając Lednogórę uczestnicy spaceru mogli posłuchać również cennych wspomnień mieszkańców o innych budynkach, które nie przetrwały do dnia dzisiejszego, jak na przykład dawna gorzelnia, czy sklep przy brzegu jeziora Lednickiego. W pamięci miejscowych wciąż pozostaje postać Józefa Koniecznego, sołtysa Lednogóry w latach 20., pierwszego wójta gminy Łubowo, który w czasie drugiej wojny światowej został przez Niemców aresztowany i osadzony w Forcie VII w Poznaniu, gdzie zginął. Kolejną, choć mniej znaną postacią, jest Andrzej Makowiecki, urodzony w ówczesnej Lennej Górze w roku 1789. W momencie wkroczenia Napoleona na ziemie polskie, w roku 1806 zaciągnął się do formowanego w Bydgoszczy 6. Pułku Ułanów, a następnie, od 1810 roku należał do 1. Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarskiej. Zaginął podczas odwrotu wojsk napoleońskich z Rosji w 1812 roku.
Podróż przez historię Lednogóry zakończyliśmy w świetlicy wiejskiej, gdzie przy gorących napojach i przekąskach uczestnicy spaceru mogli zapoznać się ze zgromadzonymi przez prowadzącego spacer Kamila Włodarczyka materiałami archiwalnymi o miejscowości, m.in. planami Lednogóry z początków XIX wieku czy też artykułami w ówczesnych czasopismach.
Prowadzenie wycieczki: Kamil Włodarczyk
Tekst: Kamil Włodarczyk
Fotografie: Teresa Kozłowska, Alicja Gacka, Barbara Kudławiec
