Ogłaszamy kolejną, po zeszłorocznej, akcję poszukiwania owocników gwiazdoszy i zapraszamy do zgłaszania nam znalezionych stanowisk tych grzybów – symboli regionu Kasztelanii Ostrowskiej! Akcję prowadzimy w grudniu br., a także i później, jeśli warunki będą sprzyjały obserwacjom owocników! Chcesz wiedzieć, jak działa akcja i jak możesz się do niej przyłączyć? Na dole strony dowiesz się więcej o ogłaszanych przez nas wyzwaniach dla przyrody.
Grzyby z rodzaju Geastrum gwiazdosz, tworzą owocniki, które początkowo są kuliste i półpodziemne, a dojrzałe mają postać gwiaździstych ramion z główką z zarodnikami. Taka bardzo charakterystyczna ich postać wynika z tego, że pękające i rozchylające się na zewnątrz egzoperydium (osłona zewnętrzna – zewnętrzna warstwa owocnika) odsłania główkę, którą tworzy endoperydium (osłona wewnętrzna – wewnętrzna warstwa owocnika), unosząc ją jednocześnie na rozpościerających się i zawijających do spodu ramionach. Niektóre gatunki gwiazdoszy podlegają ścisłej ochronie prawnej bez żadnych wyłączeń. Poniżej prezentujemy fotografie kilku przykładowych gatunków z rodzaju gwiazdosz Geastrum, znalezionych w ostatnich latach w regionie Kasztelanii Ostrowskiej, aby zobrazować pewną różnorodność cech morfologicznych owocników gatunków należących do tego rodzaju.
Oto gwiazdosz angielski Geastrum berkeleyi, gatunek ściśle chroniony, opatrzony na czerwonej liście grzybów kategorią Ex – wymarły! Od pewnego czasu jest ponownie stwierdzany w Polsce i znaleziony został także w naszym regionie! Owocnik na zdjęciu jest świeżo rozwinięty, ramiona są jeszcze rozpostarte i niepodwinięte i są jeszcze pokryte grubym miąższem.
A to gwiazdosz karzełkowaty Geastrum schmidelii. Ten gatunek tworzy niewielkie owocniki, a zasiedla między innymi murawy kserotermiczne. Także podlega ochronie ścisłej oraz posiada na czerwonej liście kategorię E, czyli wymierający. Owocnik widoczny na zdjęciu został znaleziony w listopadzie br. na nowym w regionie Kasztelanii Ostrowskiej stanowisku, przez jednego z naszych grzybowych poszukiwaczy – Alberta!
I jeszcze jeden z chronionych gatunków Geastrum występujących w regionie Kasztelanii Ostrowskiej – to uwielbiający grubą ściółkę z dawno nie uprzątanych liści – gwiazdosz wzniesiony Geastrum fornicatum. Owocnik widoczny na zdjęciu został sfotografowany podczas tegorocznej obserwacji stanowiska. Widoczne są: główka, wyprostowane ramiona oraz tkwiąca w podłożu miseczka!
A oto gwiazdosz potrójny Geastrum triplex z okolic Barcinka, znalezisko poczynione przez przez uczestnika wycieczki Wojtka! Gwiazdosz potrójny posiada kategorię E na czerwonej liście! Tworzy dość okazałe owocniki, a posiada niezawodną charakterystyczną cechę – wyraźny kołnierz pod główką. 🙂 Jego ramiona w końcowej fazie rozwoju owocnika są podwinięte.
Kolejny to gwiazdosz frędzelkowany Geastrum fimbriatum z Wagowa (na czerwonej liście kategoria R rzadki) – znalezisko poczynione podczas jednej z naszych wycieczek terenowych, w dniu 21.09.2025 r. Ten z kolei osiąga niewielkie rozmiary, a jego główka jest wtulona w ramionka dlatego, że nie posiada on szyjki między główką a ramionami.
Ale mamy także w regionie szczególnie niezwykłego -gwiazdosza czarnogłowego Geastrum melanocephalum, o którego występowaniu w Jerzykowie mamy już dwukrotne doniesienia od Janka i Agnieszki! Zwraca uwagę jego charakterystyczna główka, bez osłony, co powoduje, że widoczna jest włośnia z zarodnikami – taka czarna „włochata” główka. Ten gatunek jest opatrzony na Czerwonej liście kategorią E – wymierający:
I wreszcie, jedna z najświeższych obserwacji – pana Marcina z Wierzyc – gwiazdosz rudawy Geastrum rufescens! Opisany został szczegółowo w artykule z dnia 05.11.2025 r. Owocniki tego gatunku za młodu mają kolor cielisty, a później przebarwiają się na kolor rudy, stąd nazwa.
Wymienione gatunki nie wyczerpują puli gatunków występujących w regionie Kasztelanii Ostrowskiej, których według obecnej naszej wiedzy mamy dziewięć. Prezentacja wszystkich gatunków zostanie wykonana na początku przyszłego roku, a później w miarę postępów naszych obserwacji będzie uzupełniana! 🙂
Zachęcamy do zgłaszania nam znalezionych, zauważonych, napotkanych stanowisk gwiazdoszy, a także do wspólnych odwiedzin ich stanowisk, które będą miały na celu m.in. ocenę możliwości pobrania owocnika do badań tak, aby nie naruszyć przepisów o prawnej ochronie, z uwagi na to, że część gatunków jest prawnie chroniona.
Doniesienia o nowych stanowiskach gwiazdoszy w naszym regionie pozwolą nam coraz lepiej poznawać biotę Geastrum sp. Kasztelanii Ostrowskiej. To ważne zadanie dla nas wszystkich!
Uwaga! Bardzo ważne jest wykonanie dobrych zdjęć, wyraźnie ukazujących cechy owocników, dla wszystkich zgłaszanych stanowisk grzybów gwiazdoszy.
Poniżej mapka obszaru, dla którego prowadzimy akcję poszukiwań tego gatunku:
O PROJEKCIE
JAK I DLACZEGO WARTO WŁĄCZYĆ SIĘ DO POSZUKIWAŃ?
Obserwując przyrodę podczas spaceru czy wycieczki rowerowej można przyczynić się do poszerzania wiedzy o zasobach przyrodniczych i pomóc lepiej je chronić. Wybierz teren blisko swojego domu lub potraktuj to jako okazję do dalszej wyprawy do któregoś z zakątków regionu. Zbieraniem danych o rozmieszczeniu gatunków i cennych siedlisk przyrodniczych w regionie Kasztelanii Ostrowskiej zajmujemy się od kilku lat – teraz możesz współdziałać z nami!
Wykonane zgłoszenia
Wypełnij krótki formularz dostępny tutaj, z podaniem lokalizacji stanowiska (w tym współrzędnych GPS) oraz krótkiego opisu np. „Owocnik grzyba rośnie na drzewie przy głównym wejściu do szkoły” lub „Łąka porasta dolinę potoku od końca wsi Promno do lasu na północ od miejscowości. Otaczają ją liczne wierzby i pole uprawne”. Podeślij nam też fotografie swojego znaleziska w formularzu zgłoszeniowym lub na adres kasztelaniaostrowska@gmail.com. Zwracamy uwagę, że w przypadku gatunków prawnie chronionych (zaznaczamy to w ogłoszeniu) nie należy pobierać okazów zielnikowych, narośli lub owocników grzybów, łapać chronionych zwierząt i ich płoszyć.
Wykorzystanie zgłoszeń
Zgłoszone stanowiska zostaną zamieszczone w kartotekach Bazy Danych o Regionie Kasztelanii Ostrowskiej z podaniem imienia i nazwiska autora znaleziska. Planowane jest także sukcesywne publikowanie informacji o gatunkach i cennych ostojach przyrody w naszym wirtualnym atlasie Bazy Danych o Regionie Kasztelanii Ostrowskiej – za Twoją zgodą mogą tam pojawić się Twoje fotografie i informacja o udziale w poszerzaniu wiedzy o przyrodzie regionu.
