Na tropie gwiazdoszy
Dlaczego właściwie gwiazdosze wybierają konkretne miejsca? Dlaczego grzyby bywają bardzo rzadkie? Przywiązanie do konkretnego podłoża, gatunków żywicielskich, cykl życiowy powiązany z następstwem zasiedlania rozkładającego się drewna, obecność terenów puszczańskich – między innymi te czynniki wskazali nasi uczestnicy. Razem z Olą mogliśmy poznać cykl życia i wzrostu grzybów z typu grzybów podstawkowych na przykładzie gwiazdosza. Taki sam schemat z dikariofazą dotyczy także grzybów z typu grzybów workowych. Dopełnieniem części terenowej była prelekcja o rodzaju gwiazdosz przy pysznej zupie grochowej i cieście. Gościły nas Paulina i Arleta ze swoimi rodzinami. To było kapitalne!
Domowe seminarium naukowe z wieloma pytaniami i obserwacjami owocników gwiazdoszy w tak cudownym miejscu! Serce rośnie! To był zimowy dzień w przepięknych okolicznościach przyrody i ludzi.
Skąd unikatowość u grzybów?
Nim zakończyły się nasze zajęcia kameralne, przedyskutowaliśmy jeszcze kwestię wpływu czynników na unikatowość organizmów grzybowych, na przykładzie gwiazdoszy. Rozpatrzyliśmy czynniki: upodobań siedliskowych różnych gatunków gwiazdoszy, podłoża, czyli gleby wraz z jej własnościami geologicznymi i odczynem (pH), innych cech siedliska, czyli zacienienia i obecności grubej warstwy ściółki, czy też wręcz przeciwnie nasłonecznienia i niewielkiej przez dużą część roku podaży wilgoci, także zagadnienie istnienia interakcji z innymi organizmami. Są gatunki, które mają szerszą skalę ekologiczną i mogą tworzyć grzybnię i owocniki w różnych siedliskach, do takich należy na przykład częściej spotykany gwiazdosz frędzelkowany, a są i takie, które wymagają ściślej określonego podłoża, jak np.:
1. przepuszczalne nawapienne (gwiazdosz węgierski, gwiazdosz bury) albo wśród roślinności azotolubnej (gwiazdosz frędzelkowany),
2. gleba żyzna, często z komponentem torfowym (gwiazdosz potrójny), albo przeciwnie piaszczysta (gwiazdosz karzełkowaty),
3. gruba warstwa ściółki i zacienienie (gwiazdosz wzniesiony) albo wręcz przeciwnie miejsce o podłożu przepuszczalnym, nasłonecznione i tym słońcem wygrzane (gwiazdosz angielski, karzełkowaty).
Są gatunki wykazujące pewne interakcje np. występowanie w pobliżu określonych gatunków krzewów lub drzew, a także zjawisko wykorzystywania niekiedy nawet przez saprotrofy mechanizmu mykoryzy. Nie wszystkie mechanizmy mogą nam być już znane, ale obserwacje i celowe poszukiwania gatunków w określonych siedliskach i sąsiedztwie określonych roślin (drzew i krzewów) są przyczynkiem do formułowania tez na temat interakcji.
W zależności od dostępności takich siedlisk sprzyjających pewnym gatunkom, potrzebnych dla ich rozwoju, możemy wytypować gatunki bardziej lub mniej unikatowe, a zanikanie siedlisk w przypadku gatunków bardziej wymagających, bardziej wrażliwych na czynniki środowiskowe, jest główną przyczyną utraty ich stanowisk.
Dbałość o siedliska przekłada się na dbałość o miejsca występowania rzadkich gatunków, a chcemy je mieć wokół siebie, chcemy, aby unikatowe gatunki pełniły swoją rolę w środowisku, aby uczestniczyły we właściwych im interakcjach z innymi organizmami, których to interakcji może nawet jeszcze nie znamy, ale dzięki trwaniu stanowisk unikatowych gatunków możemy je kiedyś poznać.
Zasygnalizowany mechanizm stopniowej sukcesji drewna przez różne gatunki grzybów, na przykładzie pniarka obrzeżonego oraz pomarańczowca błyszczącego, zjawiska mającego szczególne możliwości zaistnienia w warunkach puszczańskich z wysoką podażą wielkoformatowego drewna, pozostającego tam aż do całkowitej przemiany w próchnicę, zostanie kiedyś rozwinięty.
29 listopada w Mięcierzynie zajęcia w Akademii Młodych Przyrodników poprowadzili Barbara Kudławiec i Maciej Jędrzejczak ze wsparciem Aleksandry Cichockiej.
Fotografie: Maciej Jędrzejczak, Alicja Gacek. Tekst wstępu Maciej Jędrzejczak, opis do fotografii i dyskusja końcowa Barbara Kudławiec
